Angela Nikolau, Ivan Beerkus và môn thể thao không có liên đoàn: từ Empire State Building tới sàn diễn New York

Rạng sáng 1 tháng 7 năm 2026, khu Midtown Manhattan nhận một cuộc gọi báo động. Hai người đang bám vào cột ăng-ten của Empire State Building, ở cao độ 1.454 feet, tương đương khoảng 443 mét tính từ mặt đất lên đỉnh cột. Gió tầng cao ở tầng 102 thổi ngang mặt tòa nhà, đủ mạnh để đẩy lệch một người trưởng thành nếu phản xạ chậm nửa giây. Họ giương một tấm biểu ngữ, chụp vài khung hình, rồi người đàn ông trong cặp đôi quỳ xuống cầu hôn.

Mười tuần sau, tối 12 tháng 9, hai người ấy bước ra sàn diễn của Elena Velez giữa Tuần lễ Thời trang New York, mặc những bộ trang phục dựng khối, vai áo lệch, mép vải xước có chủ đích. Khán phòng vỗ tay. Đèn flash nháy liên tục.

Nằm giữa hai khoảnh khắc ấy là hai chiếc còng, một bản cáo trạng, và một câu hỏi mà giới thể thao vẫn chưa trả lời cho gọn: leo tòa nhà chọc trời là một môn thể thao, một loại hình trình diễn, hay một sản phẩm truyền thông đội lốt mạo hiểm?

Hai cái tên, ba hệ thống định giá khác nhau

Angela Nikolau và Ivan Beerkus không phải những người mới xuất hiện. Nikolau, sinh năm 2026 tại Nga, nổi lên từ những bức ảnh chụp chính mình ở tư thế cân bằng trên các gờ bê tông của Moskva, rồi Dubai, rồi Hồng Kông. Beerkus là người đồng hành lâu năm, đồng thời là người tổ chức phần lớn hoạt động hình ảnh của cặp đôi. Họ không thi đấu. Họ không có huấn luyện viên trưởng, không có bác sĩ đội, không có hợp đồng ràng buộc với bất kỳ liên đoàn nào.

Vụ việc ngày 1 tháng 7 năm 2026 tại Empire State Building đẩy họ vào hệ thống thứ hai: hệ thống pháp lý. Sở Cảnh sát New York tạm giữ cả hai, và các cáo buộc bao gồm gây nguy hiểm liều lĩnh cùng hành vi đột nhập. Ở New York, việc xâm nhập một công trình tư nhân có quy trình an ninh nghiêm ngặt không được xử lý như một sự cố dân sự đơn thuần. Nó bị đóng khung thành tội.

Tối 12 tháng 9, họ bước vào hệ thống thứ ba: thời trang. Elena Velez xây dựng thương hiệu quanh những bộ trang phục dựng khối, chất liệu thô, chi tiết rách được kiểm soát. Cô chọn người trình diễn theo tiêu chí gần như ngược với chuẩn người mẫu công nghiệp. Việc đưa hai người leo tòa nhà lên sàn diễn SS27 không phải một sự cố hậu trường. Đó là một quyết định biên tập.

Một môn thể thao không có bảng điểm

Trong 23 năm theo nghề, tôi đã đưa tin 8 kỳ Thế vận hội, 8 kỳ World Cup, cùng nhiều mùa Giro d'Italia và Tour de France. Nghề này dạy tôi một phản xạ: nhìn vào bất cứ hoạt động thể chất nào, việc đầu tiên là đi tìm ba thứ — luật chơi, cách đo thành tích, và cơ quan ban hành luật.

Với leo tòa nhà đô thị, cả ba đều trống.

Môn leo thể thao trong nhà có Liên đoàn Leo núi Quốc tế điều hành, có bảng xếp hạng, có hệ thống cấp độ tuyến, có quy trình kiểm tra doping, và từ Thế vận hội Tokyo 2026 nó nằm trong chương trình thi đấu chính thức. Leo núi tự do có những mốc đo được: tuyến Freerider trên El Capitan cao khoảng 3.000 feet, được xếp hạng 5.12a theo thang Yosemite, và Alex Honnold hoàn thành nó mà không dùng dây bảo hiểm trong 3 giờ 56 phút vào ngày 3 tháng 6 năm 2026; bộ phim tài liệu về lần leo đó nhận giải Oscar năm 2026. Ở đó, rủi ro được đặt cạnh những thông số cụ thể, và chính thông số làm cho rủi ro trở nên đọc được.

Leo tòa nhà chọc trời thì khác về bản chất. Không có tuyến cố định, bởi mỗi tòa nhà là một cấu trúc riêng. Không có thang điểm, bởi không ai chấm được độ khó của một gờ nhôm ốp mặt dựng so với một khe bê tông. Không có trọng tài, bởi không có ai đứng dưới để công nhận. Kết quả duy nhất có thể ghi lại là: đã lên tới đỉnh, hoặc chưa. Một môn thể thao chỉ có hai trạng thái thắng và thua, không có điểm số trung gian, không có bảng xếp hạng, không có mùa giải.

Alain Robert, người được báo chí châu Âu gọi là Người Nhện nước Pháp, đã leo Empire State Building từ năm 2026, chinh phục Taipei 101 năm 2026, Petronas Towers năm 2026, và trèo lên Burj Khalifa năm 2026. Ông bị bắt nhiều lần, bị phạt, rồi lại leo. Ba thập kỷ trôi qua, cấu trúc của câu chuyện ấy không đổi một dòng: một cá nhân, một tòa nhà, một vụ bắt giữ, một vòng lặp truyền thông. Nếu đây là một môn thể thao, thì nó là môn thể thao duy nhất mà thành tích không được lưu vào bất kỳ hồ sơ chính thức nào, chỉ được lưu vào các đoạn video có quảng cáo.

Tiếng ồn được bán trước, sự thật đến sau

Tôi đã sống qua nhiều kỳ chuyển nhượng bóng đá, và cơ chế ở đây giống đến mức khó chịu. Trong kỳ chuyển nhượng, một tin đồn có thể đẩy giá một cầu thủ lên 30% trong bảy ngày trước khi ai đó xác nhận điều khoản giải phóng hợp đồng. Tiếng ồn đi trước. Tiền đi sau. Ở làng leo tòa nhà, thứ tự y hệt: hình ảnh đi trước, hợp đồng đi sau.

Ba thập kỷ trước, một người leo tòa nhà kiếm tiền bằng cách bán ảnh cho hãng thông tấn. Bây giờ, giá trị của họ nằm ở lượng người theo dõi, ở mức độ tương tác, ở khả năng biến một lần leo thành một chuỗi nội dung kéo dài nhiều tuần. Angela Nikolau và Ivan Beerkus vận hành đúng theo logic đó: một sự kiện leo, một khoảnh khắc cảm xúc được dàn dựng đủ khéo để thành tin, một hệ quả pháp lý tạo ra chương tiếp theo.

Và chương tiếp theo nằm trên sàn diễn.

Tôi cho rằng đây là điểm cốt lõi mà giới phân tích thể thao hay bỏ qua: thời trang không mời họ vì họ là vận động viên, mà vì họ là bằng chứng sống cho một thứ mà ngành thời trang không thể tự sản xuất — rủi ro thật. Một chiến dịch quảng cáo có thể thuê một người mẫu đứng trên giàn giáo. Nó không thể thuê một người vừa bị tạm giữ vì đã thực sự đứng ở cao độ 443 mét mà không có lưới an toàn phía dưới. Thời trang mua tính xác thực. Leo tòa nhà bán hình ảnh. Hai bên trao đổi đúng thứ mà bên kia đang thiếu.

Đó là lý do vì sao buổi diễn ngày 12 tháng 9 không nên được đọc như một chi tiết giải trí. Nó là một giao dịch. Và trong giao dịch ấy, đơn vị tiền tệ không phải là giây, không phải là mét, mà là sự chú ý.

Ai trả hóa đơn cho phần rủi ro

Khi một cầu thủ bị chấn thương, có bảo hiểm, có bác sĩ, có phác đồ hồi phục, có câu lạc bộ chịu trách nhiệm một phần. Khi một người leo cột ăng-ten ở độ cao 443 mét, hóa đơn được chia theo cách khác.

Người gọi điện đầu tiên là một cư dân khu Midtown. Người điều động là Sở Cảnh sát New York. Nếu có sự cố, đội cứu hỏa thành phố là bên phải leo lên. Chi phí an ninh bổ sung ở sảnh, hệ thống thang máy bị phong tỏa, giờ làm việc của nhân viên tòa nhà bị xáo trộn — tất cả nằm ngoài bảng chi phí của cặp đôi, ít nhất là cho tới khi tòa án quyết định khác. Cáo buộc đột nhập trong hồ sơ vụ việc chính là công cụ để dịch những khoản chi phí vô hình ấy thành một con số hữu hình.

Còn một hóa đơn nữa, khó đo hơn: người bắt chước. Mỗi lần một màn leo tòa nhà trở thành chủ đề nóng, có một nhóm người trẻ ở một thành phố khác tự nhủ rằng họ cũng làm được. Hầu hết trong số họ không có mười năm luyện tập, không có hệ thống đánh giá rủi ro, không có người quan sát bên dưới. Chính vì không có liên đoàn nào đứng ra đặt chuẩn an toàn tối thiểu, không ai có thẩm quyền nói với họ rằng họ chưa đủ trình độ.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi hàng trăm trận đấu và hàng chục sự kiện thể thao ngoài sân cỏ của tôi, một môn thể thao chỉ an toàn khi tồn tại một bộ phận có quyền từ chối ai đó. Leo tòa nhà đô thị chưa có bộ phận ấy.

Chỗ tôi có thể sai

Tôi không bao giờ tự tin vào nhận định trước trận — tôi chỉ tự tin vào nỗi nghi ngờ của mình. Và ở đây có ít nhất hai khe hở trong lập luận của tôi.

Khe hở thứ nhất: tôi đến từ một thế giới mà mọi thứ đều phải có bảng xếp hạng. Tôi đưa tin về các giải đấu, nơi một bàn thắng ở phút 90 được ghi vào hồ sơ và không ai tranh cãi được. Việc tôi đòi hỏi leo tòa nhà phải có liên đoàn có thể là một lỗi phân loại. Có những hoạt động thể chất tồn tại vì chúng không muốn bị đo, và việc áp một bảng điểm lên chúng sẽ giết chúng. Parkour từng bị đẩy về phía thể chế hóa khi Liên đoàn Thể dục Quốc tế công nhận nó như một bộ môn năm 2026; một phần cộng đồng phản đối vì cho rằng hệ thống chấm điểm làm biến dạng tinh thần tự do của nó. Tôi có thể đang đứng về phía sai của lịch sử khi mặc định rằng thể thao phải có trọng tài.

Khe hở thứ hai: rủi ro họ mang là rủi ro của chính họ. Nikolau và Beerkus ký vào cơ thể mình, không ký vào cơ thể ai khác. Việc tôi quy tất cả về "cỗ máy truyền thông" có thể là một cách đạo đức hóa quá mức một lựa chọn cá nhân mà tôi chưa từng phải đưa ra. Lúc viết về sơ đồ 3-6-1 năm 2026 ở V-League, tôi không gây chiến — tôi mô tả điều cả sân đang phủ nhận. Lần này cũng vậy. Nhưng mô tả đúng không đồng nghĩa với kết luận đúng.

Điều tôi giữ nguyên: một hoạt động chỉ được gọi là thể thao khi tồn tại một cơ chế bảo vệ người mới bước vào nó. Ba thập kỷ của Alain Robert cho thấy chúng ta đã đủ thời gian để xây cơ chế ấy và đã không xây.

Điều tôi sẽ theo dõi tiếp

Bỏ tiếng ồn đi, mọi thứ trở thành phòng thí nghiệm — kể cả một cột ăng-ten ở cao độ 1.454 feet. Và trong phòng thí nghiệm ấy, thứ duy nhất có thể kiểm chứng được là hành vi của các bên sau khi camera tắt: họ có mặt ở tòa hay không, có ký thỏa thuận sử dụng hình ảnh hay không, và có ai đứng ra đặt ra một chuẩn an toàn tối thiểu hay không. Trong 18 tháng tới, nếu một thương hiệu thể thao hoặc một nền tảng trình diễn đứng ra công bố một hợp đồng có điều khoản bảo hiểm và điều khoản an toàn ràng buộc cho loại hình này, tôi sẽ đổi quan điểm và viết lại. Nếu không, tôi giữ nguyên dự đoán: cho tới khi có cơ chế ấy, mọi màn leo tòa nhà sẽ tiếp tục được định giá bằng lượt xem, và lượt xem không bao giờ biết nói lời từ chối.