Bản đồ đai MMA toàn cầu: Khi nhà vô địch không còn cùng một thước đo

Trên bảng cân điện tử đặt trong một phòng tập kín ở Singapore, giới hạn hạng bán nặng của ONE Championship hiện lên với con số 225 pound. Cùng lúc đó, ở Las Vegas, tấm bảng tương tự tại UFC ghi 205. Hai mươi pound chênh lệch ấy không phải lỗi đánh máy, cũng không phải nhượng bộ tạm thời cho một đêm thi đấu. Nó là hệ quả của một cấu trúc thang hạng được thiết kế khác biệt, tồn tại âm thầm suốt nhiều năm, và đến giờ vẫn là điểm mù lớn nhất của người hâm mộ khi họ mang đai vô địch của giải này ra so với đai vô địch của giải kia.

Tôi viết ghi chú này trong một buổi sáng Bangkok còn mờ sương, ngay sau khi đọc lại danh sách nhà vô địch xuyên giải. Trong đó không có trận đấu nào. Không đòn vật, không pha siết cổ, không một hiệp nào để phân tích. Chỉ có tên, hạng cân và tổ chức quản lý. Nhưng chính sự trống rỗng đó lại nói khá nhiều điều.

Danh sách tôi đang nhìn bao gồm sáu tổ chức: UFC, PFL, Bellator (nay đã hòa vào hệ sinh thái PFL), ONE Championship, Rizin và Invicta FC. Phạm vi trải từ hạng nặng nam xuống hạng nguyên tử nữ, với hơn hai mươi hạng cân được liệt kê. UFC được ghi nhận là tổ chức lớn nhất thế giới. ONE là thế lực châu Á - Thái Bình Dương. PFL kế thừa tài sản của Bellator sau thương vụ sáp nhập. Rizin giữ thị trường Nhật Bản. Invicta chỉ tuyển nữ.

Điều đáng chú ý là danh sách này không có ngày công bố, không có mốc thời gian, và mọi mục đều không kèm nguồn xác minh. Với một môn thể thao mà đai vô địch đổi chủ vài tháng một lần, một bảng danh sách không có nhãn thời gian chỉ là một tấm ảnh chụp mờ, không phải bản đồ chính xác. Tôi nói điều này trước khi đi vào bất cứ kết luận nào, vì đó là kỷ luật nghề. Nhưng ngay trong giới hạn ấy, vẫn có những mô thức cấu trúc đáng để mổ xẻ.

Hãy bắt đầu từ thang hạng của ONE Championship. Đây là phát hiện quan trọng nhất và cũng ít được thảo luận nhất. Hạng bán nặng ONE ghi 225 pound. Hạng trung ONE ghi 205 pound. Hạng welter ONE ghi 185 pound. Hạng nhẹ ONE ghi 170 pound. Hạng lông ONE ghi 155 pound. Đặt cạnh UFC: bán nặng 205, trung 185, welter 170, nhẹ 155, lông 145.

ONE cao hơn UFC đúng một bậc ở mọi cấp. Nhà vô địch hạng trung của ONE, Anatoly Malykhin, bước lên bàn cân ở mức 205 pound. Con số đó, tại UFC, thuộc về hạng bán nặng. Nghĩa là nếu anh ta chuyển sang UFC để tranh đai cùng tên gọi hạng trung, anh ta phải giảm thêm hai mươi pound. Đây là gốc rễ của mọi cuộc tranh cãi xuyên giải. Khi người hâm mộ hỏi ai mạnh hơn giữa Malykhin và nhà vô địch bán nặng UFC, họ đang vô tình đặt hai cấu trúc cơ thể khác nhau lên cùng một chiếc cân.

Malykhin còn là một trường hợp khác đáng lưu ý: anh giữ đồng thời đai bán nặng và hạng trung của ONE. Christian Lee cũng vậy, giữ đai nhẹ và welter. ONE cho phép nhà vô địch ôm nhiều đai; UFC gần như không. Đây không phải chi tiết hành chính vô hại, mà là một công cụ kinh doanh: trận nhà vô địch gặp nhà vô địch là định dạng dễ bán vé nhất trong môn võ tổng hợp.

Tôi nhìn trận đấu bằng tai, và nghe thấy cả những đường chuyền không ai thực hiện. Áp dụng vào đây: một bảng danh sách đai cũng phát ra âm thanh riêng của nó, và âm thanh ấy là tiếng của những trận đấu chưa được xếp.

Chuyển sang PFL. Sau khi tiếp nhận Bellator, đội hình vô địch của họ đọc lên như một bản danh sách những cái tên từng được biết đến ở nơi khác. Vadim Nemkov ở hạng nặng. Corey Anderson ở bán nặng. Thad Jean ở welter. Usman Nurmagomedov ở hạng nhẹ. Cris Cyborg ở hạng lông nữ. Sáu hạng nam cộng một hạng nữ. Với một tổ chức không phải UFC, độ phủ đai như vậy là rộng bất thường.

Nhưng độ rộng không đồng nghĩa với chiều sâu. PFL đang vận hành như một nhà tập hợp ngôi sao hạng hai, không phải một lò đào tạo ngôi sao hạng nhất. Đó là lựa chọn chiến lược có lý, song nó đặt ra câu hỏi mà chính ban tổ chức phải trả lời bằng doanh thu: khán giả có trả tiền để xem những người giỏi nhất trong số những người còn lại?

UFC vẫn là trung tâm trọng lực. Alexander Volkanovski, Sean Strickland, Islam Makhachev đứng ở đỉnh hệ sinh thái. Dòng chảy tài năng từ Dagestan, được đánh dấu bởi Makhachev và Usman Nurmagomedov, cho thấy một mạng lưới phòng tập đang sản xuất võ sĩ vật ngã trên diện rộng. Rizin giữ Nhật Bản với sáu hạng, trong đó hạng bán nặng đang trống. Invicta thì đặc biệt: năm hạng nữ được liệt kê, và bốn trong số đó trống đai. Chỉ Jennifer Maia giữ đai hạng gà nữ, và cô là cựu ứng viên tranh đai UFC.

Invicta vận hành như một van an toàn cho lao động MMA nữ, hấp thụ những võ sĩ bị UFC thải hồi hoặc tạm nghỉ, giữ cho thị trường không sụp ở tầng dưới.

Nhóm hạng trống còn lại rải rác ở UFC hạng nặng, UFC hạng ruồi nữ, Rizin bán nặng và ba hạng của Invicta. Bảy khoảng trống. Không một chú thích về nguyên nhân. Đó là sự mờ nhòe có hệ thống: một đai trống có thể do chấn thương, do giải nghệ, do án phạt, hoặc đơn giản là ban tổ chức chưa xếp được trận. Người đọc không thể phân biệt, và vì thế mọi suy đoán về tình trạng thực của hạng cân đều đứng trên nền cát.

Niềm tin phổ biến cho rằng đai vô địch là đơn vị đo lường chung của môn võ tổng hợp. Nhà vô địch là nhà vô địch, bất kể ở đâu. Khi tất cả đều tin vào một chân lý, tôi bắt đầu tin vào sai lầm.

Sai lầm nằm ở chỗ một chức danh chỉ có nghĩa trong khuôn khổ quy định sinh ra nó. Hạng trung của ONE là một cấu trúc cơ thể 205 pound. Hạng trung của UFC là 185 pound. Hai người cùng được gọi là nhà vô địch hạng trung, nhưng họ không cùng hạng. Khi truyền thông gọi một võ sĩ ONE là nhà vô địch hạng trung mà không nói rõ bảng cân, họ tạo ra ảo giác về sự tương đương.

Ở tầng thấp hơn còn có vấn đề ngược lại: các hạng nhẹ nhất của UFC và Invicta chịu áp lực cắt cân nặng nề nhất. Hạng ruồi và hạng nguyên tử là nơi cơ thể bị bào mòn khốc liệt nhất. Trong khi đó, một võ sĩ ONE ở hạng bán nặng 225 pound có biên độ nước và mỡ rộng hơn hẳn. Sự an toàn thể chất của võ sĩ, xét trên khía cạnh cắt cân, phụ thuộc vào việc anh ta ký hợp đồng với giải nào, không phải vào việc anh ta mạnh cỡ nào.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, đây là loại khác biệt mà khán giả ngồi xa sàn đấu không bao giờ nhìn thấy. Họ thấy cú đấm, không thấy con số trên bàn cân lúc 8 giờ sáng.

Còn một điểm mù nữa: PFL. Người hâm mộ có xu hướng mặc định nhà vô địch PFL ngang tầm UFC, vì họ thấy những cái tên quen thuộc. Nhưng nếu phần lớn số đó là di sản từ một tổ chức đã ngừng hoạt động, thì giá trị cạnh tranh thực tế cần được kiểm chứng bằng kết quả đối đầu, không phải bằng hồ sơ lý lịch. Cùng lúc, Rizin với sáu hạng và một đai trống cho thấy một mô hình thị trường hẹp hơn, bám chặt vào nội địa Nhật Bản, nơi tốc độ luân chuyển trận đấu chậm hơn hẳn UFC.

Chiến thuật không bao giờ chết, chúng chỉ bị lãng quên cho đến khi một kẻ điên dám hồi sinh. Điều tương tự đúng với cấu trúc giải đấu: những khác biệt về thang hạng không biến mất, chúng chỉ chờ một trận đấu xuyên giải để bộc lộ.

Bản danh sách này không trả lời câu hỏi ai mạnh nhất. Nó chỉ cho thấy quyền lực đang được chia như thế nào. Điều đáng theo dõi trong sáu tháng tới không phải một trận siêu đối đầu xuyên giải, thứ hiện vẫn là ảo tưởng về hợp đồng, mà là liệu nhóm đai trống có được lấp, và liệu ONE có tiếp tục dùng chính sách song đai để tạo ra những đêm nhà vô địch gặp nhà vô địch đủ sức bán vé.

Sân vận động trống rỗng là tấm gương lớn nhất cho bản sắc của một đội bóng. Một bảng danh sách đai không có ngày tháng cũng là tấm gương như vậy. Nó phản chiếu điều ban tổ chức muốn bạn nhìn thấy, và che đi điều họ chưa sẵn sàng trả lời. Câu hỏi tiếp theo không dành cho các nhà vô địch, mà dành cho những người ngồi sau bàn giấy, những kẻ nắm quyền xếp trận: họ đang giữ nhịp cho môn võ này, hay đang để nó tự chảy theo hợp đồng?